Ode aan Scheveningen is een korte reeks waarin het alledaagse Scheveningen wordt getoond door de ogen van de vier fotografen van de tentoonstelling CANDID.

Vreugdevuur

Met de wind in haar rok en gewapend in haar stola kijkt de vissersvrouw over zee, dag in dag uit, wachtend tot haar man of zoon weer veilig terugkeert. Voor de vissersbevolking was de zee geen plaats van vermaak, maar een noodzakelijk kwaad dat getrotseerd diende te worden voor voedsel en een bron van inkomsten. Bij toenemende wind keken de families angstvallig naar het water.

In de tijd van Mesdag zag een vissersvrouw op de uitkijk echter de nodige veranderingen: het strand in Scheveningen waar vissers hun bomschuiten uitlaadden, omringd door visverkopers en nettenboetsters werd gedeeld met flanerende strandgasten, die lekker uitwaaiden.

Lees meer

De vissersvrouw van het monument, gemaakt door Gerard Bakker, werd echter pas in 1982 geplaatst, uitkijkend op het punt tussen de haven links, die het vissersleven begin twintigste eeuw drastisch veranderde, en de Pier rechts waar in 2016 het reuzenrad bij kwam. Zij is in de nieuwe tijd neergezet en staat niet alleen symbool voor de Scheveningse vissers, maar voor iedere Scheveninger die het leven liet in zee.

In haar eerste jaren zag de vissersvrouw een nieuwe traditie voor haar ogen ontstaan: aan het einde van ieder jaar sleepten mensen pallets, kerstbomen en autobanden die overal vandaan kwamen naar het strand om daar een zo hoog mogelijke toren te bouwen die klokslag middernacht werd aangestoken.

De laatste jaren waren het vooral opleggers met enkel pallets die daarna met hoogwerkers werden opgestapeld. Scheveningers luidden het nieuwe jaar groots in. Het geeft een vervreemdend beeld, zoals de foto van Sandra Uittenbogaart laat zien.

Vreugdevuur
haar wordt het
zicht op zee door
hout ontnomen
de einder wordt
een helse vloed
omdat het einde
vlammen moet
de waanzin ligt
gestapeld op
het strand
zij houdt het
bij een kaars
die hoopvol brandt

Daan de Ligt (1953-2016)
Gedicht geïnspireerd op foto van Sandra Uittenbogaart, nog niet eerder gepubliceerd.

De vervreemding kreeg een geheel andere lading in de eerste uren van het jaar 2019. De vissersvrouw zag de feestelijkheid omslaan in angst toen een stevige wind een immense vonkenregen veroorzaakte. Van gaten in jassen en smeltende auto’s tot onbewoonbare huizen: de schade was gigantisch en het trauma groot – zoals de foto’s van Merel Schoneveld laat zien leek Scheveningen korte tijd wel een oorlogsgebied. Wonder boven wonder waren er geen gewonden.

Komende jaarwisseling zal spannend worden: het Vreugdevuur gaat niet door, maar mensen zullen wel behoefte hebben het jaar 2020 al dan niet feestelijk uit te luiden. De vissersvrouw blijft op de uitkijk, dag in dag uit, met de wind in haar rok.

Schoonheid en vervreemding

Merel Schoneveld is een van de vier fotografen van de huidige tentoonstelling CANDID. Zij vertelt niet graag iets over haar foto’s. Haar foto’s leggen bloot hoe zij naar de wereld kijkt met een vleugje idealisme en melancholie. Ze zoekt naar de schoonheid, maar vindt vaak vervreemding. En dat brengt ze samen.

Het is aan de mensen zelf om vervolgens die schoonheid te vinden en hun eigen verhaal te maken. Merel: “Voor mijn gevoel beperken titels of een uitleg bij de foto de kijker om zijn fantasie te gebruiken. In de straatfotografie is het juist de kunst om van een willekeurig moment op straat (of strand in dit geval) een verhaal te vertellen. Wat dat verhaal is kan iedereen zelf bedenken, net zoals we allemaal ook anders naar de wereld om ons heen kijken.”

Lees meer

De foto’s van Merel zijn sterke composities: wanneer zij door Scheveningen loopt in zichzelf gekeerd met haar koptelefoon op, dan ziet zij de beelden ontstaan. Haar oog wordt vaak getrokken door sterke lijnen die bij elkaar komen, weerspiegelingen waardoor het beeld gelaagd wordt en mensen die soms vervreemd in hun omgeving lijken te zijn.

Tijdens het proces van CANDID is Merel ook gaan filmen. Ze filmt als een fotograaf. Je voelt en ziet en hoort Merels beleving van Scheveningen: zij richt haar lens op een onderdeel in het landschap en ziet het beeld langzaam veranderen. Dit is de blik van een fotograaf die het perfecte moment afwacht. En juist die zoektocht is zo intrigerend.

Scheveningen van Merel Schoneveld

In de tentoonstelling wordt de film in een kleine, intieme zaal getoond, waar twee bezoekers tegelijkertijd mogen kijken. De film duurt tien minuten, maar kent geen begin of einde. Met de bijna hallucinerende muziek van Piano Magic op de achtergrond blijft het doorgaan tot het oneindige en zo gaat de kijker volledig op in Merels wereld en die van hem-/haarzelf.

Muziek: ‘Halloween Boat’, door / by Piano Magic, uit / from ‘A Trick Of The Sea’ (Bliss Out Vol, 13, Darla Records, 1998), written by Johnson/Simpson/Wyatt