KIJK EN BELUISTER

De museumcollectie van Panorama Mesdag bestaat -naast het indrukwekkende Panorama van Scheveningen– uit bijna honderd schilderijen van Hendrik Willem Mesdag en zijn vrouw Sientje Mesdag-van Houten. De collectie biedt het meest gevarieerde én complete overzicht van Hendrik Willems en Sientjes oeuvre ter wereld.

Klik op de fotogalerij

Beluister de audiotour

Portret van Hendrik Willem Mesdag, 1906, Sientje Mesdag-van Houten (1834-1909), olieverf op doek

Sientje schilderde dit portret van haar echtgenoot in 1906. Het was een feestelijk jaar: Sientje en Hendrik Willem waren 50 jaar getrouwd en Hendrik Willem vierde zijn 75ste verjaardag. Op zijn revers draagt de geportretteerde de Eremedaille voor Kunst en Wetenschap van de Huisorde van Oranje-Nassau, die hij op 20 februari 1906 gekregen had. Sientje zette het haar en de baard grof aan, het gezicht is fijner geschilderd.

Woelige branding, 1889, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

Hendrik Willem bouwde vanaf 1870 een reputatie op als schilder van woeste golven, het liefst op groot formaat. ‘Woelige branding’ is hier een goed voorbeeld van. De kunstenaar stelt de zee voor als een machtige natuurkracht waarvan de mens totaal afhankelijk is. De twee schepen in de verte versterken de weidsheid van de compositie. Met brede penseelstreken in alle richtingen is de kunstenaar erin geslaagd om ook de wolkenlucht de suggestie van beweging te geven.

Portret van Sientje Mesdag-van Houten met schilderspalet, ca. 1900, Marinus van der Maarel (1857-1921), olieverf op doek

In de 19de eeuw was het voor vrouwen zeer ongebruikelijk om zich professioneel met schilderkunst bezig te houden. Huisvriend en collega-kunstenaar Jozef Israëls noemde Sientje daarom ‘een voorbeeld voor het feminisme’. Vanaf 1872 exposeerde ze haar werk in binnen-en buitenland. Vooral haar kleurgebruik en realistische verbeelding van de natuur  werden geprezen. In dit schilderij portretteerde Marinus van der Maarel Sientje als kunstenaar, met een palet in de hand.

Klik op de fotogalerij

Beluister de audiotour

Chrysanten in een vaas, Sientje Mesdag-van Houten (1834-1909), olieverf op doek

Vanaf de jaren 80 van de 19de eeuw legde Sientje zich steeds meer toe op het schilderen van bloemstillevens. Haar kleurgebruik werd lichter, zoals ook in dit werk te zien is. Dankzij de donkere achtergrond vallen de gekleurde bloemen extra op. De vaas waarin de bloemen geschikt zijn, was waarschijnlijk onderdeel van de porseleincollectie van het echtpaar Mesdag- van Houten.

Stilleven met uien, 1881, Sientje Mesdag-van Houten (1834-1909), olieverf op paneel

Onder Sientjes blik veranderen deze twee doodgewone uien in objecten die het schilderen waard zijn. De verschillende structuren gaf ze met precisie weer: de uienschillen glimmen en de uiteinden van het gewas lijken op weerbarstig touw. De blauwgrijze voorgrond en bruine achtergrond hield ze eenvoudig. Zo gaat alle aandacht uit naar de uien.

Duinrand, ca.1880, Sientje Mesdag-van Houten (1834-1909), olieverf op doek

Sientje had een atelier in de duinen van Scheveningen. Met dit kleine formaat doek, een schilderskist en een uitklapbare ezel kon ze goed buiten werken. Zoals gebruikelijk was bij Haagse Schoolschilders, werkte de kunstenaar met slechts enkele aardetinten. De kleurgradaties lopen met zo min mogelijk contrasten in elkaar over. Details doen er niet zo toe; het is een impressie van de natuur.

Klik op de fotogalerij

Beluister de audiotour

Dorp Scheveningen, 1873, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

Het dorp Scheveningen heeft Hendrik Willem in de jaren 70 van de 19de eeuw verschillende malen geschilderd. Dit werk toont de omgeving van de Keizerstraat. In deze straat stond Villa Elba, en later Hotel Rauch, waar Hendrik Willem een kamer met zicht op zee huurde. Voor deze compositie stond de kunstenaar juist met zijn rug naar de zee. Hij werd aangetrokken tot een kleurrijk tafereel van straatstenen, huizen en mensen in hun bedrijvigheid op een maandag. Maandag, want de was hangt buiten!

Na de storm van 1894, 1896, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

In de nacht van 22 op 23 december 1894 raasde een storm over het strand van Scheveningen. Een groot deel van de vissersvloot, die zojuist voor de kerstdagen het strand opgetrokken was, werd vernietigd. Op 24 december 1894 inspecteerde Hendrik Willem de ravage, maar pas in 1896 beschouwde hij dit schilderij als voltooid. Na deze storm werd een haven aangelegd. Voor de kunstenaar betekende dit het einde van zijn geliefde onderwerp: de visserij met bomschuiten.

Schepen op het strand met vissersvrouwen, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

In de 19de eeuw was het terugkeren van de vissersvloot onder kunstenaars een geliefd onderwerp. Hendrik Willem bedacht een heel eigen versie. De bedrijvigheid van de vrouwen die de vissers en de vangst opwachten, is bijzaak. De aandacht van de beschouwer gaat uit naar het indrukwekkende spel van de stapelwolken en hun weerkaatsing op de zee. Door het brede formaat doek en de forse penseelstreken verhief de kunstenaar een alledaagse scène tot een monumentale compositie.

Klik op de fotogalerij

Beluister de audiotour

Maan bij avond, 1897-1899, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

Hendrik Willem was gefascineerd door maangezichten en heeft er vele geschilderd. In dit schilderij laat hij de maan spiegelen in het water. Zo t wordt het oog van de beschouwer geleid van dichtbij de zee naar verderaf op de horizon. Daarvandaan gaat de blik naar de maan en de donkere stapelwolken, en hun terugkaatsing op de schimmige bomschuiten.

Avondrood, 1911, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

Hendrik Willem begon na 1885 kleurrijker te werken. Hij speelde met het versterken en verzwakken van kleuren ten opzichte van elkaar. Op dit schilderij is oranje-grijs de dominante kleur, afgewisseld met roze, groen, bruin en wat geel. Aan de onderkant overschilderde de kunstenaar met groen en zette deze kleur tegen het oranje en grijs. Zo lijkt een kleur telkens anders, lichter of donkerder, afhankelijk van de omliggende kleuren.

Vroege morgen met veel schepen, ca. 1890, Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), olieverf op doek

Aan het einde van zijn lange carrière verruilde Hendrik Willem de bulderende golven voor rust. Ook verhalende elementen, zoals vissers in de weer met de visvangst, liet hij achterwege. Hij concentreerde hij zich op de weergave van een stemming. Het eigenlijke onderwerp van dit werk is de stilte en het kleurenspel van een vroege ochtend. De zee kabbelt kalm en de bommen liggen voor anker. Het ontluikende ochtendlicht verspreidt een gouden gloed.

Geheugen van Nederland

Een groot gedeelte van de kunstwerken uit de collectie van museum Panorama Mesdag is ook te bekijken via Geheugen van Nederland