In de reeks Schatten uit het depot worden 10 collectiestukken van het Museum Panorama Mesdag in de spotlights gezet.

Deel 4 uit de reeks: Ezeltje rijden

Omstreeks 1870 groeide de welvaart in Nederland en verbeterde de infrastructuur. Een uitje naar het Scheveningse strand werd daardoor voor steeds meer mensen mogelijk. Voor de kinderen van de badgasten was ezeltje rijden op het strand een populaire activiteit. Op dit werk zien we de standplaats van de ezels. Mesdag legde dezelfde activiteit ook vast op zijn Panorama: één van de weinige keren dat hij de Scheveningse badcultuur en het bijbehorende toerisme in beeld bracht.

Dat hij voor dit onderwerp koos, is opvallend. Scheveningen transformeerde tijdens Mesdags leven in een mondaine badplaats, met de verstedelijking als gevolg. Dit zorgde ervoor dat het vissersdorp Scheveningen en de omliggende natuur, Mesdags belangrijkste inspiratiebron, langzaam verdween. Hiermee was de kunstenaar – groot natuurliefhebber en voorstander van natuurbehoud – niet bepaald blij.

Ezeltje rijden was ook een geliefd thema van de Haagse Schoolschilder Anton Mauve. Mesdag was van hem erg onder de indruk en verzamelde meer dan tien van diens schilderijen en tekeningen. Eén ervan houdt verband met Mesdags eigen schilderij: Ezelstandplaats op het strand te Scheveningen (c. 1876). Het is nog steeds onderdeel van De Mesdag Collectie.  

Beeld: Hendrik Willem Mesdag, Ezeltje rijden, Olieverf op paneel, 38,2 x 49,5 cm, Gesigneerd, linksonder: HW Mesdag, Museum Panorama Mesdag, 104

Deel 3 uit de reeks: Sientje als aquarellist

De lente is aangebroken: de eerste tulpenvelden staan in bloei. Sientje Mesdag-van Houten liet zich tijdens haar hele carrière meerdere malen inspireren door bloemen. Deze aquarel, Tulpen, is hiervan een mooi voorbeeld.

Kleur had voor Mesdag-van Houten de hoogste prioriteit in haar kunstwerken. Vooral met aquarelverf kon ze opvallende kleurintensiteiten bereiken, die andere kunstenaars alleen met olieverf verkregen. In Tulpen gebruikte ze felle kleuren geel, wit en blauw. Afgezet tegen een donkere achtergrond, zoals ook te zien in deze aquarel, komen de gebruikte kleuren nog sterker over.

Mesdag-van Houtens aquarellen waren vanaf 1876 jaarlijks te zien op de tentoonstellingen van de Hollandsche Teekenmaatschappij. Deze kunstenaarsvereniging streefde ernaar de aquarel als een zelfstandig kunstwerk onder de aandacht te brengen in plaats van de aquareltechniek alleen te zien als illustratiemiddel.

In 1877 schreef de vooruitstrevende criticus Jacob van Santen Kolff enthousiast over een van Mesdag-van Houtens aquarellen: ‘Grooter kracht en pracht van kleur, dieper, rijper en rijker toon kan in de aquarel moeilijk bereikt worden; in dit opzicht slaat mevr. Mesdag al haar collega’s in het vak der bloemen en vruchten, wier werk mij bekend is, onmeedoogend uit het veld. Er is weergaloos leven in dit stilleven.’ Zou het kunnen dat Van Santen Kolff Tulpen had gezien op één van de tentoonstellingen? Zeker is dat hij erg onder de indruk was van haar kwaliteiten als aquarellist. 

Sientje Mesdag-van Houten, Tulpen, aquarel, 41 x 31 cm 
Gesigneerd, rechtsonder: S Mesdag van Houten 
Museum Panorama Mesdag, 98

Deel 2 uit de reeks Schatten uit het depot: Mesdags eerste jaren als kunstenaar

Wist je dat Mesdag niet altijd zeeschilder is geweest? Waarschijnlijk schilderde hij dit werk van een met klimop begroeide muur vanuit het atelier in zijn huis in Brussel. In 1866 waren hij en Sientje Mesdag-van Houten met hun zoon Klaas daar komen wonen zodat Mesdag zich volledig kon storten op zijn kunstenaarscarrière. In Brussel ging hij daarom in de leer bij Willem Roelofs, die hem aanraadde om als beginnend kunstenaar onderdelen van het landschap in zijn directe omgeving te bestuderen.

Het advies om brokken natuur na te schilderen, nam Mesdag heel letterlijk; hij schilderde wat hij puur optisch waarnam, ook al betekende dit soms dat hij zijn onderwerpen vanuit wat vreemde perspectieven bekeek. Vanuit een raam observeerde Mesdag bijvoorbeeld deze muur met klimop. De keuze voor zijn standpunt is opvallend. Het uitzicht is niet bepaald aantrekkelijk. Mesdag zoomt in op een doodgewone, nietszeggende muur met licht besneeuwd klimop en laat hierbij alle vertellende elementen achterwege.

Mesdag gebruikte een klein formaat doek en schilderde met fijne penseelstreken. Pas later zou hij de losse toets gaan gebruiken waarmee hij bekend is geworden.

Hendrik Willem Mesdag, Klimop, 1868, Olieverf op doek, 93 x 63 cm
Museum Panorama Mesdag, 110

Deel 1 uit de reeks Schatten uit het depot: Winters weer

De winter van 1890-1891 was één van de koudste winters van Nederland en zorgde voor extreme weersomstandigheden. Wij kunnen het ons vandaag de dag bijna niet voorstellen, maar langs de kust van Scheveningen vormde kruiend ijs zelfs ijsdammen. Deze ontstaan wanneer harde wind het op zee gevormde ijs richting de kust blaast. Mesdag was erbij en maakte in 1891 dit schilderij: Strandgezicht met ijs.

Mesdag schilderde vogeltjes en mensen op het ijs. Het Haags Gemeentearchief heeft een aantal prachtige foto’s in de collectie waarop de dikke ijsdam ook is vastgelegd. Ook op de foto’s wordt duidelijk dat de inwoners van Scheveningen onder de indruk waren van dit bijzondere natuurverschijnsel: op de beelden zien we verschillende mensen een wandeling maken op het ijs.

Anders dan op deze foto’s zijn de figuren op Mesdags schilderij juist heel klein. In de loop van zijn carrière trad de natuur in zijn werk steeds meer op de voorgrond. Hij koos vaak voor extreme weerstypen, bijvoorbeeld opkomende stormen op zee of extreem winters weer zoals op dit schilderij. Hij verbeeldde een machtige natuurkracht waarvan de mens totaal afhankelijk is en accentueerde dit met zijn kleine figuren.

Hendrik Willem Mesdag, Strandgezicht met ijs, 1891, olieverf op paneel, 90 x 140,3 cm, Gesigneerd en gedateerd, rechtsonder: HW Mesdag 1891, Collectie Panorama Mesdag